Lof der verbeelding

De afgelopen weken werd ik door 3 mensen (die elkaar niet kennen) op 3 verschillende momenten gewezen op hetzelfde boek: De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween van Jonas Jonasson. Dit boek moest ik ‘beslist lezen’ en aldus geschiedde (nutteloze doch leuke bijkomstigheid was dat het hier een roze boek betrof, perfect passend bij mijn hoedje).

Het boek begint op de dag dat Allan Karlsson, de hoofpersoon, 100 jaar wordt en er een feest voor hem georganiseerd wordt in het bejaardentehuis waar hij woont. Uiteraard zal ook de wethouder een stuk taart komen eten. De jarige zelf heeft er totaal geen zin in. Hij heeft vooral een hekel aan de kwaadaardige zuster Alice, want die had ‘al meerdere keren getoond dat ze een zesde zintuig had (waar hij zijn brandewijn ook verstopte, ze vond de fles altijd)’. Allan besluit uit het raam te klimmen en wandelt naar de dichtstbijzijnde bushalte waar een onophoudelijke reeks avonturen begint.

Zo snel mogelijk vertrekken is zijn wens, het maakt niet uit waarheen. Wanneer een jongen hem vraagt op zijn koffer te passen (hij moet even naar het toilet), arriveert er een bus. Allan besluit dan maar met koffer en al te vertrekken. Hij vraagt de chauffeur hoever hij kan reizen voor 50 kronen (hij heeft er een paar honderd op zak en wil niet alles in een keer uitgeven) en stapt uit bij een halte na een reis van 48 kronen. Allan stuit op een vervallen stationnetje dat bewoond wordt door Julius. Samen met hem opent hij de koffer die 50 miljoen kronen (crimineel geld, zo blijkt) bevat. De man die Allan vroeg op de koffer te passen heeft de achtervolging inmiddels ingezet en arriveert een paar uur later bij dezelfde halte.

Allan en Julius weten het bendelid (van de Hells Angels-achtige organisatie Never Again) van zich af te slaan en sluiten hem op in de vriezer. De volgende morgen heeft Julius ‘goed nieuws en slecht nieuws’. Het goede nieuws is dat het ontbijt klaarstaat in de keuken. Het slechte nieuws:
‘[…] is dat we gisteren iets te veel gedronken hebben en daarom vergeten zijn de vriezer uit te zetten.’
‘En?’ vroeg Allan.
‘En… degene die daarin zit is nu tamelijk dood.’
‘Dat is erg,’ zei hij. ‘Maar ik moet zeggen dat je eitjes perfect gelukt zijn, niet te hard en niet te zacht.’

Bovenstaande scène is illustratief voor de heerlijke nuchtere stijl van het gehele boek. De zwaarste gebeurtenissen worden volkomen luchtig verteld waardoor ze op de lachspieren gaan werken. Julius vergezelt vanaf nu Allan op diens roadtrip en gaandeweg trekken ze nog meer rare figuren (een snackbareigenaar die circa 40 studies net niet heeft afgemaakt omdat zijn erfenis anders stopte, een aangelopen olifant, een vloekende vrouw die ‘de Schoonheid’ wordt genoemd, enz.) aan die hen vergezellen op hun reis zonder vastgesteld doel dwars door Zweden. In hun kielzog bevindt zich een rechercheur die geen chocola kan maken van de fratsen van het groepje ‘voortvluchtigen’. Hij komt er maar niet achter wie nu wie ontvoerd heeft en of dat überhaupt wel het geval is.

Tussen de avonturen in het heden door krijgen we het levensverhaal van Allan te lezen. Zijn verleden blijkt al even fantastisch als het avontuur dat ze in het heden beleven. Nu blijkt dat het niet Alans leeftijd is die zijn zorgeloze, ongecompliceerde houding verklaart; hij heeft zijn hele leven lang de bevrijdende levensfilosofie van zijn moeder in ere gehouden (en geperfectioneerd): Het is zoals het is en het wordt zoals het wordt.

De historische episodes zijn meestal gelieerd aan Allans vak als springstof-expert. Voor zijn 15e heeft Allan al alles geleerd over explosieven en hij begint met een bescheiden erfenis van zijn ouders zijn eigen dynamietbedrijf. Dit brengt hem uiteindelijk, iedere keer op geheel toevallige wijze, in contact met verschillende wereldleiders en gebeurtenissen uit de geschiedenis.

Het boek doet vanwege dit laatste denken aan Forrest Gump die per ongeluk ontmoetingen met de groten der aarden heeft. Allan maakt bommen voor Franco, Chiang Kai-shek en Truman, dineert met De Gaulle, Kim Il Sung en Mao, is onderdeel van de Spaanse burgeroorlog, de Chinese revolutie, roerige tijden in Iran, enz. (Voor Hitler en Stalin weigert hij overigens te werken). Zowel Forrest Gump als Allan Karlsson zijn personages die in hun argeloosheid en nuchterheid onbedoeld geschiedenis schrijven terwijl de machthebbers zo graag geschiedenis willen schrijven. Het boek deed mij ook denken aan Big Fish, de film waarin een zoon iets over zijn stervende vader te weten probeert te komen door de verhalen en mythes die hij over zijn leven vertelde te beleven. Dat er bij Jonassen iets soortgelijks speelt, kunnen we opmaken uit zijn woorden aan het begin van het boek:

Niemand kon zijn publiek beter boeien dan mijn opa.
als hij licht voorovergebogen over zijn stok met zijn mond
vol pruimtabak sterke verhalen vertelde.
   ‘Echt? Is dat waar, opa? vroegen wij kleinkinderen
verbaasd.
‘Wie alleen de waarheid vertelt, is het niet waard

om naar te luisteren,’ antwoordde mijn opa.
   Dit boek is voor hem.

Jonassen weet alles wat het vertellen waard is hilarisch en in razend tempo te serveren. Ieder karakter dat voorbij komt, krijgt een rake typering, zoals Frasse: ‘alle vrouwen kregen al snel genoeg van Frasse, omdat hij alleen werkte, at en sliep (en op zondag een douche nam).’ Het boek is niet alleen een portret van 100 jaar Allan Karlsson, maar ook van 100 jaar wereldgeschiedenis en vooral: een grote lofzang op de verbeelding. Grote Literatuur is het niet, wel een zalig zomerboek (de tijd waarin weinig moet en veel mag, de tijd voor avonturen). Allans stevige trek naar een borrel op zijn tijd, blijkt uiteindelijk net zo belangrijk te zijn om de loop van de geschiedenis te bepalen als grote idealen en ideeën. Als we iets van dit boek kunnen leren, dan is het dat alles van toevalligheden aan elkaar hangt (ergo: let us go with the flow) en fantasie oneindig rijk maakt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s